Sân bay Long Thành không chỉ là một dự án hạ tầng đơn lẻ mà đang trở thành “bài kiểm tra năng lực điều phối” của cả hệ thống, từ thi công xây dựng đến phát triển hạ tầng kết nối. Khi mục tiêu hoàn thành trong quý 3/2026 và khai thác thương mại cuối năm đã được ấn định, yêu cầu đặt ra không còn là tiến độ từng hạng mục riêng lẻ, mà là sự đồng bộ trên toàn mạng lưới.

Việc nhiều hạng mục trọng điểm như đường băng, sân đỗ, trung tâm điều hành bay cơ bản hoàn thành cho thấy dự án đang đi đúng hướng. Nhà ga hành khách bước vào giai đoạn hoàn thiện, các hệ thống kỹ thuật được triển khai đồng loạt, cùng với hạ tầng điện, nước, viễn thông được tăng tốc là những tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, nhìn ở góc độ tổng thể, tiến độ hiện tại mới chỉ phản ánh “bề nổi” của quá trình thi công. Quy mô công trường với gần 9.000 nhân sự, cùng 145 gói thầu thuộc dự án thành phần 3 đang triển khai, cho thấy mức độ phức tạp rất cao. Giá trị thực hiện đạt khoảng 74% hợp đồng là con số đáng ghi nhận, nhưng phần còn lại lại chính là giai đoạn khó nhất – hoàn thiện, nghiệm thu và vận hành thử.

Điều này lý giải vì sao các nhà thầu đang phải rà soát, điều chỉnh lại tiến độ, nhằm đảm bảo mốc hoàn thành tháng 9/2026 không chỉ “đúng hạn” mà còn “đủ chuẩn”.

Một trong những vấn đề mang tính quyết định đối với hiệu quả khai thác của sân bay Long Thành không nằm trong hàng rào dự án, mà ở hệ thống hạ tầng kết nối bên ngoài.

Việc đồng loạt triển khai các tuyến cao tốc như Biên Hòa – Vũng Tàu, Bến Lức – Long Thành, Tân Vạn – Nhơn Trạch hay mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây cho thấy định hướng rõ ràng: hình thành mạng lưới giao thông đa hướng, giảm áp lực cho một trục duy nhất.

Song song đó, các dự án vành đai và đường trục như 25C hay Vành đai 4 TP.HCM đóng vai trò “xương sống” liên kết vùng, giúp sân bay không chỉ phục vụ Đồng Nai mà còn kết nối toàn bộ khu vực Đông Nam Bộ.

Đáng chú ý hơn là yếu tố đường sắt đô thị. Việc kéo dài tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên đến Long Thành, cùng các tuyến như Tân Sơn Nhất – Long Thành hay Tham Lương – Bến Thành, cho thấy tầm nhìn dài hạn: chuyển dịch dần từ phụ thuộc vào đường bộ sang hệ thống vận tải công cộng khối lượng lớn.

Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm nghẽn lớn nhất. Nếu các tuyến kết nối không hoàn thành đồng bộ, nguy cơ “sân bay xong nhưng giao thông chưa theo kịp” là hoàn toàn có thể xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác.

Dù tiến độ đang được kiểm soát, dự án vẫn đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống.

Thứ nhất là bài toán nhân lực. Nhu cầu lên tới 14.000 lao động trong giai đoạn cao điểm đặt áp lực lớn lên khả năng tổ chức thi công, đặc biệt khi nhiều hạng mục phải triển khai đồng thời.

Thứ hai là yếu tố chi phí. Biến động giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng do tình hình quốc tế không chỉ làm tăng tổng mức đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các gói thầu.

Thứ ba là cơ chế vận hành. Việc nghiệm thu, thanh toán còn chậm cho thấy những “điểm nghẽn mềm” trong quản lý dự án, có thể gây ảnh hưởng dây chuyền nếu không được xử lý kịp thời.

Ngoài ra, đặc thù thi công ngoài trời khiến dự án phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết – một biến số khó kiểm soát nhưng lại có tác động lớn đến tiến độ.

Chỉ đạo của Thủ tướng cho thấy cách tiếp cận không dừng lại ở việc hoàn thành một công trình hàng không, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh sân bay.

Các yêu cầu về phát triển dịch vụ phi hàng không, logistics, hangar, cũng như quy hoạch “thành phố sân bay” cho thấy Long Thành được định vị như một cực tăng trưởng mới. Điều này đồng nghĩa với việc hạ tầng kỹ thuật – từ điện, nước, viễn thông đến giao thông – phải đi trước một bước.

Bên cạnh đó, việc kiện toàn bộ máy điều hành của ACV cũng là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo quá trình vận hành sau khi hoàn thành được thông suốt, tránh tình trạng “xây xong nhưng khai thác chưa tối ưu”.

Mốc hoàn thành quý 3/2026 và khai thác cuối năm 2026 không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà còn là cam kết chính trị đối với một công trình trọng điểm quốc gia.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu lớn nhất không nằm ở việc “đẩy nhanh” từng dự án riêng lẻ, mà là đảm bảo tính đồng bộ giữa sân bay và toàn bộ hệ thống kết nối. Chỉ khi các tuyến cao tốc, vành đai và metro cùng vận hành nhịp nhàng, sân bay Long Thành mới có thể phát huy hết vai trò cửa ngõ hàng không quốc tế và động lực tăng trưởng mới cho khu vực phía Nam.

Nói cách khác, thành công của dự án sẽ không được đo bằng việc hoàn thành một công trình, mà bằng khả năng vận hành trơn tru của cả một hệ sinh thái hạ tầng – kinh tế xoay quanh nó.

Trong bối cảnh thời gian không còn nhiều, bài toán lớn nhất của sân bay Long Thành không còn nằm ở từng hạng mục riêng lẻ, mà ở khả năng “về đích cùng lúc” của cả hệ thống. Khi các tuyến cao tốc, vành đai và metro được triển khai đồng bộ với tiến độ sân bay, Long Thành mới thực sự phát huy vai trò là trung tâm trung chuyển chiến lược và cực tăng trưởng mới của khu vực phía Nam. Ngược lại, chỉ một mắt xích chậm nhịp cũng có thể làm giảm hiệu quả toàn cục. Vì vậy, giai đoạn nước rút hiện nay không chỉ đòi hỏi tốc độ, mà còn cần kỷ luật tiến độ, sự phối hợp liên ngành và tầm nhìn dài hạn để biến một công trình hạ tầng thành động lực phát triển thực sự.