Trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép: nền tảng vận hành FTZ TP.HCM
Nếu khu thương mại tự do (FTZ) được kỳ vọng mở ra một không gian phát triển mới cho TP.HCM, thì yếu tố quyết định mô hình này có vận hành hiệu quả hay không lại nằm ở hạ tầng. Trong đó, trục kết nối Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép được xem là “xương sống” chi phối toàn bộ khả năng liên kết và lan tỏa của FTZ.
Theo Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy FTZ thế hệ mới không còn cạnh tranh bằng ưu đãi hay vị trí đơn lẻ. Điều tạo nên khác biệt thực sự là khả năng kết nối liền mạch giữa các trung tâm sản xuất, logistics, tài chính và thị trường toàn cầu, với chi phí thấp và độ tin cậy cao.
Thực tế, những FTZ thành công trên thế giới đều gắn với các hành lang hạ tầng chiến lược, nơi dòng hàng hóa và dòng vốn được lưu thông nhanh chóng, ít rủi ro và không bị gián đoạn. Vì vậy, hạ tầng không chỉ là yếu tố hỗ trợ, mà là điều kiện quyết định sự tồn tại của FTZ.
Lợi thế hiếm có của trục liên kết phía Đông
Trong bức tranh phát triển của TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép hội tụ đầy đủ các mắt xích quan trọng.
Thủ Thiêm được định hướng trở thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ cao cấp. Long Thành giữ vai trò cửa ngõ hàng không quốc tế, kết nối trực tiếp với các thị trường lớn trên thế giới. Trong khi đó, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải là một trong số rất ít cảng nước sâu của khu vực có khả năng tiếp nhận tàu mẹ đi thẳng châu Âu và Bắc Mỹ.
Nếu ba khu vực này được kết nối hiệu quả, FTZ TP.HCM sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với nhiều trung tâm logistics khác trong khu vực. Ngược lại, chỉ cần hạ tầng thiếu đồng bộ hoặc bị “đứt đoạn”, lợi thế địa lý sẽ nhanh chóng bị bào mòn bởi chi phí logistics tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài.
Hạ tầng liên vùng: điểm nghẽn lớn nhất
Dù tiềm năng rõ ràng, nhưng hạ tầng giao thông liên vùng hiện vẫn là điểm yếu kéo dài. Tốc độ phát triển của các tuyến cao tốc, đường vành đai, đường sắt kết nối cảng biển và sân bay chưa theo kịp nhu cầu của nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh.
Sự thiếu đồng bộ trong đầu tư hạ tầng không chỉ làm chi phí logistics đội lên, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của nhà đầu tư. Trong bối cảnh FTZ được kỳ vọng thu hút các ngành có giá trị gia tăng cao, bất kỳ “nút thắt” nào về giao thông hay kết nối cũng có thể khiến dòng vốn dịch chuyển sang những trung tâm khác trong khu vực.
Đặc biệt, trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép không thể được phát triển theo cách mỗi địa phương làm một phần riêng lẻ. Nếu thiếu tư duy quy hoạch tổng thể và cơ chế điều phối vùng, FTZ sẽ khó hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, đúng với bản chất của mô hình này.
Logistics – bài toán cốt lõi của FTZ
Logistics được xem là yếu tố then chốt quyết định FTZ có tạo ra giá trị thực hay không. Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam vẫn cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ.
FTZ, nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình logistics hiện đại, từ trung tâm phân phối thông minh, ứng dụng công nghệ số cho đến cơ chế hải quan thuận lợi hơn. Tuy nhiên, những cải cách này chỉ phát huy tác dụng khi được đặt trên nền tảng hạ tầng giao thông và thể chế đồng bộ.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu FTZ chỉ dừng ở ưu đãi chính sách mà không giải quyết được bài toán logistics, mô hình này sẽ khó tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Khi đó, FTZ có nguy cơ trở thành một điểm trung chuyển đơn thuần, với tác động lan tỏa hạn chế đối với nền kinh tế địa phương.
Hạ tầng và lựa chọn phát triển dài hạn
Ở góc độ chiến lược, việc đầu tư cho trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép không chỉ phục vụ FTZ, mà còn phản ánh lựa chọn phát triển dài hạn của TP.HCM và toàn vùng kinh tế phía Nam.
Hạ tầng liên vùng, nếu được đầu tư bài bản, sẽ không chỉ thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn nâng cao khả năng thích ứng và chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu.
FTZ vì thế được xem như một phép thử cho tư duy phát triển dựa trên kết nối và hạ tầng. Nếu thành công, mô hình này có thể mở ra cách tiếp cận mới cho các dự án liên vùng trong tương lai. Ngược lại, nếu các điểm nghẽn hạ tầng không được tháo gỡ, FTZ khó có thể phát huy vai trò như kỳ vọng.
Nguồn: tuoitre.vn
